glossary of pali and buddhist terms

ဥပါသကာ / ဥပါသိကာ ဆိုတာ ဘာလဲ
စစ္မွန္တဲ့ ရတနာသံုးပါးကို ယံုၾကည္ဆည္းကပ္ေနသူ အမ်ိဳးသား ကို " ဥပါသကာ"
အမ်ိဳးသမီးကို ' ဥပါသိကာ'  ဟုေခၚသည္။

၀ိပတၱိတရားေလးပါး

၀ိပတၱိတရားေလးပါး။။ ၀ိပတၱိ။မျပည့္စံုျခင္း၊ခ်ိဳ႕တဲ့ျခင္း၊ ပ်က္စီးျခင္း။ဗုဒၶဘာသာ၀င္တို႕ဘုရားရွိခိုး ဆုေတာင္းသည့္အခါ ၀ိပတၱိတရားေလးပါးမွ ကင္းလြတ္ျငိမ္းေအာင္ ထည့္၍ဆုေတာင္းေလ့ရွိၾကသည္။

1.မင္းဆိုးမင္းယုတ္အုပ္စိုးေသာ ကာလ၌ျဖစ္ျခင္း၊ 2.အပါယ္ေလးပါး၌ ျဖစ္ရျခင္း၊ 3.ရုပ္ဆင္းအဂၤါ ခ်ိဳ႕တဲ့ျခင္ း၊ 4.အသိအလိမၼာ ညာဏ္ပညာႏွင့္ သတိ၀ီရိယ မ၇ွိျခင္း။

 ဗ်သနတရားငါးပါး

ဗ်သနတရားငါးပါး။။ ဗ်သန။ပ်က္စီးျခင္း၊ဆံုးရံႈးျခင္း။ ဗ်သနတရားငါးပါးရွိသည္။
1.ဉာတိဗ်သန -ေဆြမ်ိဳးမ်ား ပ်က္စီးျခင္း၊ 2.ေဘာဂဗ်သန -စည္းစိမ္ဥစၥာ ပ်က္စီးျခင္း၊ 3.ေရာဂဗ်သန- အနာေရာဂါျဖစ္၍ ပ်က္စီးျခင္း၊ 4.ဒိ႒ိဗ်သန -အယူမွား၍ပ်က္စီးျခင္း၊ 5.သီလဗ်သန -သီလ ပ်က္စီးျခင္း။

 ျဗဟၼစရိယ မဂ္လာ
  ျဗဟၼစရိယာ- ေမထုန္ငယ္ ၊ ေမထုန္ႀကီးတုိ႔မွ ေရွာင္ၾကဥ္ျခင္း

‌ေထရီ  
‌ေထရီ  ဆိုတာ ရဟႏၲာမိန္းမကို‌ေခၚသည္။
ဧတဒဂ္ ဘြဲ႕တံဆိပ္ေတာ္ရ ရဟန္းမိန္းမ ၁၃-ပါး။ ဧတဒဂ္ ဘြဲ႕တံဆိပ္ရ လူမိန္းမ ၁ဝ-ေယာက္ ရွိသည္။
http://www.dhammaweb.net/notes/view.php?id=190

ေထရာ ရဟႏၲာ
ေထရာ ဆိုတာရဟႏၲာ ေယာက္်ား ကို‌ေခၚသည္။ 

ဧတဒဂ္ ဘြဲြဲ႕တံဆိပ္္ေတာ္ရ ရဟန္းေယာက္်ား ၄၁-ပါးရွိသည္။

(၁) 'အဂၢရတၱညဴ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ေကာ႑ည၊

(၂) 'အဂၢ မဟာပညာ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ သာရိပုတၱရာ၊

(၃) တန္ခိုးအရာ၌ 'အဂၢ ဣဒၶိမႏၱ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ေမာဂၢလႅာန္၊

(၄) ဓူတင္ေဆာင္ 'အဂၢ ဓုတဂၤဓရ'ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ မဟာကႆပ၊

(၅) 'ဒိဗၺစကၡဳဉာဏ္' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္အႏု႐ုဒၶါ၊

(၆) အမ်ိဳးျမတ္'အဂၢ ဥစၥကုလိက' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ဘဒၵိယ၊ ၎သည္ ဘ၀မျခားဘဲ ငါးရာတိုင္တိုင္ဆက္၍ မင္းျဖစ္ဖူးေသာေၾကာင့္ အမ်ိဳးျမတ္ဘြဲ႕ထူး တံဆိပ္ရသည္ဟူ၏၊

(၇) အသံေကာင္း 'အဂၢ မဥၨဴသရ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္လကု႑က ဘဒိၵယ၊

(၈) ျခေသၤ့သံျဖင့္ႀကံဳး၀ါးသည့္ 'အဂၢ သီဟနာဒိက' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ပိေ႑ာလ ဘာရဒြါဇ၊ ၎သည္ အရဟတၱဖိုလ္ ရသည့္ ေန႔မွာပင္ မဂ္ဖိုလ္၌ သံသယရွိေသာသူ သည္ငါ့ကိုေမးၾကဟု မေၾကာက္မရြ႕ံ ျခေသၤ့သံဆို၍ ဘုရားေရွ႕ေတာ္၌လည္း အရွင္ဘုရား သာသနာေတာ္၌ ျပဳဖြယ္ကိစၥသည္ အကြ်ႏ္ုပ္အား အၿပီးတိုင္ေရာက္ပါၿပီဟု ျခေသၤ့သံကိုဆိုေလသည္၊ ထို႔ေၾကာင့္ ဧတဒဂ္ရသည္ဟူ၏၊

(၉) တရားေဟာေကာင္း 'အဂၢ ဓမၼကထိက' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ပုဏၰ၊

(၁၀) အက်ဥ္းကိုအက်ယ္ဖြဲ႕တတ္ရာ၌ တံဆိပ္ရသူ အရွင္မဟာကစၥည္း၊

(၁၁) စိတ္ႏွလံုးျဖင့္ၿပီးေသာ ကိုယ္ကိုဖန္ဆင္းရာ၌ 'အဂၢ ေစတာ ၀ိ၀႗' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္စူဠပန္၊

(၁၂) 'အဂၢ သညာ ၀ိ၀႗ ကုသလ' အရာ၌ ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ မဟာပန္၊

(၁၃) ကိေလသာကင္း၍ေနေသာအရာ ျမတ္ေသာအလႉခံပုဂိၢဳလ္အရာတို႔၌ ဘြဲ႕တံဆိပ္ႏွစ္ထပ္ရသူ အရွင္ သုဘူတိေထရ္၊

(၁၄) အရညကင္ေတာရ ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ ရွားေတာေန အရွင္ေရ၀တေထရ္၊

(၁၅) စ်ာန္၀င္စားေသာအရာ၌ ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ကခၤါေရ၀တ၊

(၁၆) လံု႔လ၀ီရိယအရာ၌ ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ ကုေဋ ၂၀-တန္ တန္ဆာကို လူ႔ဘ၀က ၀တ္ဆင္ခဲ့ဖူးေသာ သူေဌးသား ေသာဏေခၚ အရွင္ ေကာဋိ၀ိသေသာဏ၊

(၁၇) သာယာ နာေပ်ာ္ဖြယ္ရွိေအာင္ ရြတ္ဖတ္တတ္ေသာအရာ၌ 'အဂၢ ကလ်ာဏ ၀ါကၠရ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ လူ႔ဘ၀က တစ္ကုေဋတန္ နားေတာင္းတန္ဆာ ဆင္ပန္ခဲ့ဖူးသည့္ အရွင္ကုဋိကဏၰေသာဏ၊

(၁၈) လာဘ္ေပါမ်ားေသာ အရာ၌ 'အဂၢ လာဘီ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္သီ၀လိ၊

(၁၉) သဒၶါအားႀကီးေသာအရာ၌ 'အဂၢ သဒၶါဓိမုတၱ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ၀ကၠလိ၊

(၂၀) သိကၡာသံုးပါးကို လိုလားလိုက္နာရာ၌ 'အဂၢ သိကၡာကာမ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရ သားေတာ္ အရွင္ရာဟုလာ။

(၂၁) 'အဂၢ သဒၶါ ပဗၺဇၨိတ' အရာ၌ ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ရ႒ပါလ၊

(၂၂) စာေရးတံေခၚ မဲလိပ္ခ်အလႉကို ေရွးဦးစြာယူရာ၌ 'အဂၢ ပဌမ သလာက ဂဏွႏၱ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ေကာ႑ဒါန၊

(၂၃) ကဗ်ာကာထာ သီကံုးဖြဲ႕ဆိုရာ၌ လ်င္ျမန္ျခင္း 'အဂၢ ပဋိဘာ၀န၀ႏၱ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္၀ဂႌသ၊

(၂၄) ထက္၀န္းက်င္ၾကည္ညိဳဖြယ္ကို ေဆာင္ရာ၌ 'အဂၢ သမႏၱ ပါသာဒိက' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ဥပေသန၊

(၂၅) ေက်ာင္းအိပ္ယာေနရာ ခင္းတတ္ရာ၌ 'အဂၢ ေသာနာသန ပညာပက' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ဒဗၺ၊

(၂၆) နတ္တို႔ခ်စ္ျမတ္ႏိုးအပ္သည့္အရာ၌ 'အဂၢ ေဒ၀ါနံ ၀ိယမနာပ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ပိလိႏၵ၀စၧ၊

(၂၇) တရားကို လ်င္စြာသိေသာအရာ၌ 'အဂၢခိပၸါဘိည'ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ဒါ႐ုစိ၊

(၂၈) ဆန္းဆန္းၾကယ္ၾကယ္စကားကိုေျပာဆိုတတ္ရာ၌ 'အဂၢ စိတၱ ကထိက' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ကုမာရကႆပ၊

(၂၉) 'အဂၢ ပဋိသမၻိဒါပတၱ' ဉာဏ္အရာ၌ ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ မဟာေကာ႒ိတ၊

(၃၀) ဗဟုသုတအရာ, သတိမေမ့သည့္အရာ, ပညာလ်င္သည့္အရာ, လံု႔လရွိသည့္အရာ, အလုပ္အေကြ်းေကာင္း, ေပါင္း ဘြဲ႕တံဆိပ္ ငါးထပ္ရသူ အရွင္ အာနႏၵ။

(၃၁) အျခံအရံမ်ားျခင္း၌ 'အဂၢ မဟာပရိသ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ဥ႐ုေ၀ဠကႆပ၊

(၃၂) အမ်ိဳးကို ၾကည္ညိဳေအာင္ျပဳလုပ္တတ္ရာ၌ 'အဂၢ ကုလပသာဒက' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ကာလုဒါယီ၊

(၃၃) အနာေရာဂါကင္းရာ၌ 'အဂၢ အပၸါဗာဓိက' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ဗာကုလ၊ ၎သည္ အယုတ္သျဖင့္ သန္းေ၀ျခင္း ေခ်ဆတ္ျခင္းမွ်မရွိ ဟူသတ္၊

(၃၄) ပုေဗၺနိ၀ါသဉာဏ္၌ 'အဂၢ ပုေဗၺနိ၀ါသ အႏုႆရႏၱ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူအရွင္ေသာဘိတ၊

(၃၅) ၀ိနည္းဓိုရ္ရာထူး၌ 'အဂၢ၀ိနယဓရ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ဥပါလိ၊

(၃၆) ဘိကၡဳနီမတို႔ကိုဆံုးမရာ၌ အေကာင္းဆံုး 'အဂၢဘိကၡဳေနာ၀ါဒက' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ နႏၵက၊

(၃၇) ဣေ`ႏၵေကာင္းရာ၌'အဂၢဣေ`ႏၵိယဂုတၱဒြါရ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ ညီေတာ္မင္းနန္ေခၚ အရွင္နႏၵ၊

(၃၈) ရဟန္းေတာ္တို႔ကို ဆံုးမရာ၌အေကာင္းဆံုး 'အဂၢ ဘိကၡဳ ၾသ၀ါဒက' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ မဟာကပၸိႏၷ၊

(၃၉) ေတေဇာကသိုဏ္းရာထူး၌'အဂၢ ေတေဇာဓါတု ကုသလ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ သာဂတေထရ္၊

(၄၀) ေဒသနာေတာ္ အသစ္အသစ္ တင္ရာ၌ 'အဂၢ ပဋိဘာေနယ်က' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ရာဓ၊

(၄၁) ညစ္ႏြမ္းေခါင္းပါးေသာပံ့သကူသကၤန္းကို ေဆာင္ရာ၌ 'အဂၢ လုခ စီ၀ရ ဓရ' ဘြဲ႕တံဆိပ္ရသူ အရွင္ ေမာဃရာဇ။